Mobbing w miejscu pracy – czym jest, jakie ma skutki i jak reagować?

Mobbing to zjawisko coraz częściej identyfikowane w środowisku pracy. Ma charakter negatywny, narusza godność pracownika i destabilizuje funkcjonowanie zespołu oraz całej organizacji. Wymaga aktywnego przeciwdziałania, a w sytuacji jego wystąpienia – zdecydowanej i niezwłocznej reakcji.

Portal Biznes.gov.pl podaje następującą, uproszczoną definicję mobbingu (w stosunku do art. 94³ § 2 Kodeksu pracy):

„Mobbing oznacza działania lub zachowania dotyczące pracownika lub skierowane przeciwko niemu, które polegają na uporczywym i długotrwałym nękaniu lub zastraszaniu go. Mobbing występuje, gdy działania te lub zachowania wywołują u pracownika zaniżoną ocenę przydatności zawodowej, powodują lub mają na celu jego poniżenie lub ośmieszenie, a także izolowanie go lub wyeliminowanie z zespołu współpracowników.”

Mobbing szkodzi nie tylko osobie poszkodowanej, ale również pracodawcy – prowadzi do obniżenia efektywności pracy, konfliktów, rotacji pracowników, a w skrajnych przypadkach do rozpadu zespołu. Może także powodować poważne konsekwencje zdrowotne.

Formy mobbingu – zachowania czynne i bierne

Mobbing może przyjmować różne formy, zarówno jawne, jak i ukryte. Do najczęściej spotykanych należą:

• Zachowania czynne, takie jak: ośmieszanie pracownika, publiczna krytyka, złośliwe komentarze, nękanie, powierzanie zadań uwłaczających lub nierealnych do wykonania, ciągłe podważanie kompetencji.
• Zachowania bierne, np.: ignorowanie pracownika, nieprzydzielanie mu zadań, pomijanie przy premiach i nagrodach, wykluczanie z komunikacji, lekceważenie pomysłów i inicjatyw.

W ramach działań mobbingowych może również dochodzić do rozpowszechniania nieprawdziwych informacji. Kluczową cechą mobbingu jest jego uporczywość i długotrwałość – pojedynczy incydent, choć naganny, nie stanowi mobbingu w rozumieniu prawa.

Skutki mobbingu dla pracownika i organizacji

Osoba doświadczająca mobbingu może odczuwać narastający stres, niepokój przed pójściem do pracy, spadek koncentracji i motywacji. Z czasem pojawiają się trudności w wykonywaniu obowiązków, zaburzenia snu, objawy psychosomatyczne, a nawet rozstrój zdrowia wymagający leczenia.

Konflikty zawodowe mogą przenosić się na życie prywatne i rodzinne, a długotrwały mobbing prowadzi do poważnych konsekwencji zdrowotnych.

Obowiązki pracodawcy i możliwości działania pracownika

Zgodnie z art. 94³ § 1 Kodeksu pracy pracodawca ma obowiązek przeciwdziałać mobbingowi. Pracownik, który doświadcza mobbingu, może:

• zgłosić sprawę pracodawcy, przełożonemu;
• skorzystać z wewnętrznych procedur antymobbingowych,
• zawiadomić Państwową Inspekcję Pracy,
• dochodzić roszczeń przed sądem pracy,
• dochodzić ochrony dóbr osobistych przed sądem cywilnym,
• w przypadku podejrzenia przestępstwa – złożyć zawiadomienie do organów ścigania.

Art. 218 § 1a Kodeksu karnego przewiduje odpowiedzialność karną za uporczywe naruszanie praw pracownika.

Państwowa Inspekcja Pracy podkreśla, że pozew z tytułu mobbingu kieruje się zawsze przeciwko pracodawcy, niezależnie od tego, kto był sprawcą działań mobbingowych. To sąd pracy ocenia, czy mobbing miał miejsce.

Jakie roszczenia przysługują pracownikowi?

Pracownik może ubiegać się o:

• zadośćuczynienie za doznaną krzywdę (w przypadku rozstroju zdrowia),
• odszkodowanie za rozwiązanie umowy o pracę z powodu mobbingu,
• odszkodowanie za szkody wynikające z działań mobbingowych.

Jak gromadzić dowody?

Udowodnienie mobbingu wymaga przedstawienia materiału dowodowego. Mogą to być:

• wiadomości e-mail, SMS, komunikatory służbowe,
• notatki służbowe i prywatne z opisem zdarzeń i datami,
• dokumenty HR,
• relacje świadków,
• nagrania (z uwzględnieniem legalności ich pozyskania),
• dokumentacja medyczna,
• potwierdzenia utraconych premii, nagród lub innych świadczeń.

W niektórych przypadkach sąd może powołać biegłego lekarza lub przesłuchać świadków.

Bibliografia

[1] Biznes.gov.pl – Mobbing w miejscu pracy [2] Kodeks pracy, tekst jednolity [3] Poradnik Przedsiębiorcy – Co to jest mobbing? [5] Prawo i równość płci – Jak zbierać dowody i składać zawiadomienie o mobbingu [6] Państwowa Inspekcja Pracy – Mobbing i dyskryminacja [7] Kodeks karny – art. 218